Świecie nad Wisłą

gmina Świecie, powiat świecki, województwo kujawsko-pomorskie

Typ miejsca

Cmentarz żydowski przy ul. Polnej.

Informacje nt. zbrodni

W dniach 7-8 października 1939 r. na cmentarzu żydowskim przy ul. Polnej, Gestapo oraz członkowie formacji Selbstschutzu, rekrutujący się spośród członków lokalnej mniejszości niemieckiej, zamordowali ok. 80 osób Żydów i Polaków, mężczyzn, kobiety i dzieci. Ofiary pochowano we wspólnym grobie. Zwłoki Polaków zostały w 1945 r. przeniesione na cmentarz komunalny.

Następujący opis wydarzeń możemy przeczytać w opracowaniu autorstwa Witolda Domachowskiego, wieloletniego członka Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Bydgoszczy: “W dniach 8 i 9 października 1939 roku na żydowskim cmentarzu dokonano masowej egzekucji. Zastrzelono 30 Polaków (inteligencję Świecia) oraz wszystkich żyjących i przebywających w mieście Żydów. Według relacji świadka 8 października 1939 roku z więzienia przy Sądzie Grodzkim w Świeciu wyprowadzono Żydów. Pędząc ich przez ulice miasta na cmentarz żydowski kazano trzymać ręce w górze. Eskortę tworzyli Niemcy w mundurach SS i SA. Na cmentarzu kazano Żydom kopać dół długości 17 metrów, szerokości 2,5 metra i głębokości 2 metry. Następnie po 4 Żydów musiało się położyć w dole twarzą do ziemi i tak ich rozstrzelano. Następnego dnia, tj. 9 października, przywieziono z więzienia około 20 Żydówek z dziećmi i 30 Polaków. Następnie wszystkich rozstrzelano.”

Upamiętnienie

Mogiła zbiorowa została upamiętniona, jednak miejsce lokalizacji pomnika znajduje się kilka metrów od grobu.

Identyfikacja grobu na podstawie badań

W trakcie wizji lokalnej dnia 18.02.2014 r. przeprowadzono badania georadarowe na cmentarzu żydowskim (GPS: N53°24’13.14”E018°26’31.13”). Wyniki badań poddano procesowaniu oraz interpretacji geofizycznej, która potwierdziła obecność licznych anomalii. Przypuszczalny format wkopu to: długość ok. 14,0 – 16,0 m, szerokość ok. 2,0 m oraz głębokość ok. 0,8 – 1,4 (p.p.t.).

Pomiar rzeźby terenu (LIDAR) nie jest pomocny w tym przypadku.

Nie przeprowadzono kwerendy fotografii lotniczych dla tego obszaru.

Źródła

Kontakt i współpraca

Nadal poszukujemy informacji nt. tożsamości ofiar i lokalizacji żydowskich grobów w Świeciu. Jeżeli wiesz coś więcej, napisz do nas na adres mailowy: fundacjazapomniane@gmail.com.

Bibliografia

IPN By 26/47, dok. z akt OKBZH w Bydgoszczy.

IPN By 26/49, dok. z akt OKBZH w Bydgoszczy.

IPN By 35/26, OKBZpNP w Bydgoszczy, Wyciągi z Akt “Uznani za zmarłego”, Sąd Grodzki i Powiatowy w Świeciu.

GK 170/14, k. 2, Protokół przesłuchania świadka w sprawie zbrodni hitlerowskich dokonanych w Świeciu w 1939 r.

Raport Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy z badań georadarowych masowego grobu na cmentarzu żydowskim w Świeciu przy ul. Polnej z dnia 27.03.2014 r..

Inwentarz kartkowy byłej komisji ścigania Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w Bydgoszczy.

GK 159/216, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Rządu RP w Londynie  – biuro ds Zbrodni Wojennych.

Rejestr  miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945, woj. bydgoskie, Warszawa 1981, s. 127.

IPN GK 195/II/18, Zespół: Materiały Alertu harcerskiego na temat miejsc zbrodni hitlerowskich w Polsce.

Domachowski Witold, Opracowanie zbioru „Ewidencja miejsc pamięci narodowej długoletniego członka Wojewódzkiego Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Bydgoszczy Pana Witolda Domachowskiego”, przekazana Komitetowi w latach 2006-2007.