Mrozy

gmina Mrozy, powiat miński, województwo mazowieckie

Typ miejsca

Las (2-3 groby).

Informacje nt. zbrodni

Jesienią 1942 r. w Mrozach zamordowano ok. 20 Żydów o nieustalonej tożsamości. Przed śmiercią wykorzystywano ich do prac melioracyjnych. “Egzekucje odbywały się regularnie na polu rodziny Fabiańskich, teraz las między ul. Sienkiewicza i Prusa.” Cytowany świadek, pan Zbigniew (ur. 1929) w relacji z kwietnia 2011 r., przypuszcza, że mogło wtedy zginąć do 1000 osób. Liczba ta wydaje się być zawyżona, niemniej jednak powtarza się liczba grobów: “Były tam wykopane trzy doły, które były zapełnione. Wiem i widziałem, że krew przesiąkała przez ziemię. Słyszałem strzały i krzyk mordowanych ludzi, ale nie widziałem tego, bo ojciec nie pozwalał wyjść z domu.” (Mrozy, 11 kwietnia 2011 r.)

31 maja 1976 r. pan Stanisław zeznał przed prokuratorem Okręgowej Prokuratury Wojewódzkiej w Warszawie: “[…] zwożono Żydów zatrudnionych w folwarkach przy melioracji łąk. Żydzi pracowali tam przez dłuższy czas. Potem ich stopniowo przywożono i zabijano. Jeden raz obserwowałem egzekucję  na polu Fabiańskich pod lasem. […] Były tam już przygotowane doły. […] Gdy było po wszystkim i żandarmi [z posterunku w Mrozach] odeszli, podszedłem blisko i widziałem zwłoki zabitych Żydów. […] Było tu kilkadziesiąt osób zabitych. Tych Żydów widziałem z bliska przed tym, gdy ich przywieźli furami i gdy potem prowadzili ich pod las i przechodzili pod oknami mojego mieszkania. Żydzi byli wynędzniali i słabi. Słaniali się na nogach z głodu, z wozu niektórzy nie mieli siły zejść, byli obdarci i boso. […] W lesie do dziś widać miejsca, gdzie pogrzebano zwłoki, gdyż ziemia tam zapadła się i utworzyły się doły. Jeszcze wczoraj tam bylem i widziałem trzy doły.”

Tego samego dnia zeznawała kolejna mieszkanka Mrozów, pani Bronisława (ur. 1910 r.). Ona z kolei zaobserwowała dwa doły w lesie, w których mają do dnia dzisiejszego znajdować się zwłoki Żydów zabitych jesienią 1942 r.: “Potem nieraz widziałam groby tych pomordowanych. Były to miejsca, gdzie ziemia była świeżo skopana i zrównana. Obecnie ziemia w tych miejscach zapadła się i znajdują się doły. Wczoraj mierzyłam je krokami. Są to dwa doły długości po 25 kroków. Jest to niedaleko od miejsca mojego zamieszkania ,[…] na polu Jana. Po kilku latach właściciel tego pola zasadził w tym miejscu las, który rośnie tam do dzisiaj.”

W maju 2012 r. odbyła się wizja lokalna miejsca, gdzie według ówczesnego właściciela działki miał się znajdować grób/groby. W oględzinach uczestniczyli przedstawiciele Wojewody Mazowieckiego, Wójt Gminy Mrozy oraz przedstawiciele Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy. Dokładna lokalizacja mogił oraz ich ilość będzie znana po przeprowadzeniu szczegółowych, bezinwazyjnych badań terenowych.

 

Źródła

Kontakt i współpraca

Nadal poszukujemy informacji na temat tożsamości ofiar i lokalizacji żydowskich grobów w Mrozach. Jeżeli wiesz coś więcej, napisz do nas na adres mailowy: fundacjazapomniane@gmail.com.

Bibliografia

Protokół przesłuchania świadka Bronisławy z dnia 31 maja 1976 r.

Protokół przesłuchania świadka Stanisława z dnia 31 maja 1976 r.

Kopia zapisu relacji świadka Zbigniewa sporządzony dnia 11 kwietnia 2011 r. w Mrozach przez Fundację “Pamięć, która trwa”.

Kopia Postanowienia o umorzeniu śledztwa prowadzonego przez Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we Wrocławiu z dnia 21.06.2006 r. wz. Zbrodni nazistowskich – ludobójstwa i zabójstw popełnionych w okresie od 11. września 1939 r. do 1944, na terenie powiatu mińskiego na osobie Kazimierza Jasińskiego i innych, sygn. Akt S 14/05/Zn [w tym zabójstw na Żydach w Kałuszynie].