Mikołajki

gmina Łomża, powiat łomżyński, województwo podlaskie

Typ miejsca

Pole serwitutowe za wsią w odległości około 100 metrów od zabudowań / Lasek za wsią stanowiący w czasie II wojny światowej własność Piotra Cholewickiego, po drodze do miejscowości Jarnuty.

Informacje nt. zbrodni

W Mikołajkach w zabudowaniach polskiego gospodarza Antoniego Kenigsmana, ukrywało się troje Żydów, dwóch mężczyzn i jedna kobieta. W maju 1942 r. kryjówka została odkryta przez żandarmów z Miastkowa. Ówczesny sołtys wsi o nazwisku Plona, na polecenie Niemców zebrał kilku mężczyzn do przeszukiwania zabudowania Kenigsmana. Na miejscu został zabity jeden z ukrywających się, a polski gospodarz ciężko pobity. Pozostałych Żydów zaprowadzono do lasku za wsią i zamordowano nad wykopanym wcześniej dołem, do którego wrzucono ciało zamordowanego trzeciego Żyda.

O zdarzeniu tym opowiedział nam pan Ryszard, mieszkaniec Mikołajek (ur. 1936) w sierpniu 2017 r.: “Rewizję robią w stodole, mięso znaleźli, a tego Kenigsmana tam okładali. Mocno go bili, krew płynęła. Przewalają to siano w chlewie, już chyba blisko tych Żydów byli, taki jakiś młody Żydziak, nie wiem ile on tam miał lat, ryms z tego chlewu. Jak on skoczył, to musiał się przewrócić i dostał serię w plecy. Tu sąsiadka, rocznik 1929, widziała jak ich rozstrzeliwali.” (Mikołajki, 18 sierpnia 2017 r.)

W tej samej sprawie w latach 70. zeznawali świadkowie w ramach śledztwa w sprawie zbrodni popełnionych przez żandarmów niemieckich z posterunku w Miastkowie:

Zeznanie pana Józefa (S 164/69) 6.06.1973

“O ile sobie przypominam, w maju 1942 roku do naszej wsi przyjechali żandarmi z Miastkowa i funkcjonariusze gestapo z Łomży. Najpierw zabrali Stanisława Gudelskiego, który mieszkał na kolonii oraz po przybyciu do wsi [Mikolajki] Antoniego Kenigsmana. U tego ostatniego przeprowadzili rewizję w zabudowaniach i znaleźli dwóch Żydów i Żydówkę, którzy ukrywali się przed Niemcami. […] Jeden z Żydów został od razu zastrzelony na miejscu. Słyszałem strzały, a następnie, gdy zbliżyłem się tam, zobaczyłem zwłoki zamordowanego leżące na podwórku zabudowań Kenigsmana. Był to mężczyzna w wieku około 60 lat nazwiskiem Całka, kupiec. Pochodził z Łomży. […] Zwłoki zamordowanego na polecenie żandarmów i w ich obecności zakopano za wsią w odległości około 100 metrów od zabudowań na polu serwitutowym. Nadmieniam, że drugiego Żyda i Żydówkę żandarmi zastrzelili na miejscu, gdzie pochowali zwłoki pierwszego i razem zakopali.”

Zeznanie pana Antoniego (S164/69), z dnia 12.06.1973 r.

“Pewnego dnia rankiem do naszej wsi [Mikołajki] przyjechali żandarmi oraz funkcjonariusze gestapo. […] Zawołali mnie do mieszkania Kenigsmana na jego podwórko. Tam stałem i patrzyłem jak Niemcy przeszukują stodołę. […] Następnie przeszukali chlew i tam napotkali Żydów przechowywanych przez Kenigsmana. Nadmieniam, że w tym czasie, gdy ja wszedłem na podwórko Kenigsmana, leżał tam na klepisku stodoły właściciel tej posiadłości. Był cały pokrwawiony i nie był w stanie się poruszać. Żandarmi po ujawnieniu Żydów wyprowadzili ich na podwórko i zaczęli bić. Jeden z nich nazywał się Całko. Znałem go osobiście. Był to młynarz ze Szczepankowa. […] Jeden z żandarmów […] oddał serię strzałów z pistoletu automatycznego do Całki i zabił go. Zbliżył się następnie do leżącego i dobił strzałem w tył głowy. Następnie żandarmi polecili nam wykopać dół. Udaliśmy się do lasku stanowiącego własność Piotra Cholewickiego i tam wykopaliśmy jamę. […] Słyszałem, że żandarmi zaprowadzili nad tą jamę Żyda i Żydówkę i tam ich rozstrzelali. Tam też wrzucili zwłoki Całki.”

 

W trakcie wizji lokalnej dnia 18 sierpnia 2017 r. pan Ryszard wskazał miejsce w lesie, gdzie zamordowani Żydzi zostali zakopani.

 

Identyfikacja grobu na podstawie badań

W trakcie wizji lokalnej dnia 02.10.2017 r. przeprowadzono badania georadowe w miejscu precyzyjnie wskazanym przez świadka (GPS: N53°08.210′E021°58.498). Wyniki badań georadarowych są niekonkluzywne dla tej lokalizacji.

Pomiar rzeźby terenu (LIDAR) ukazuje niewyraźne zmiany w topografii terenu.

Nie prowadzono kwerendy fotografii lotniczych dla tego obszaru.

Źródła

Kontakt i współpraca

Nadal poszukujemy informacji na temat tożsamości ofiar i lokalizacji żydowskich grobów w Mikołajkach. Jeżeli wiesz coś więcej, napisz do nas na adres mailowy: fundacjazapomniane@gmail.com.

 

Bibliografia

Nagranie Fundacji Zapomniane [zapis audio], imię: Ryszard [świadek historii], ur. 1936, temat i słowa klucze: żydowskie groby w Mikołajkach, rozm. przepr. Agnieszka Nieradko, Mikołajki, 18 sierpnia 2015 r.

DS 164/69, Akta w sprawie karnej zbrodni popełnionych przez żandarmów niemieckich z Miastkowa, pow. Łomża na terenie Miastkowa i okolicznych wsi w latach 1941-44, s. 26-28, 70, 71, 82-86, 176 (dokumentacja fotograficzna: “Zdjęcie obrazujące miejsce zamordowania 1 Żyda na podwórku Antoniego Kenigsmana przez żandarmów niemieckich w 1941 r.” “Zdjęcie obrazujące miejsce zamordowania- rozstrzelania 2-ch Żydów oraz miejsce ich zakopania w 1944 r.”

Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na Ziemiach Polskich w latach 1939-1945, woj. łomżyńskie, Warszawa 1985. s 142-143.


Dziękujemy Conference on Jewish Material Claims Against Germany (Claims Conference) za dofinansowanie projektu badawczego, dzięki któremu zdobyliśmy materiały dotyczące tej miejscowości.

In appreciation to the Conference on Jewish Material Claims Against Germany (Claims Conference) for supporting this research project. Through recovering the assets of the victims of the Holocaust, the Claims Conference enables organizations around the world to provide education about the Shoah and to preserve the memory of those who perished.