Las Jeziorkowski

miejscowość Jeziorko, gmina Piątnica, powiat łomżyński, województwo podlaskie

Typ miejsca

Las Jeziorkowski (na terenie wojskowego obozowiska powstały trzy groby masowe ofiar niemieckich egzekucji: starców, więźniów politycznych oraz Żydów z łomżyńskiego getta).

Informacje nt. zbrodni

Las w sąsiedztwie miejscowości Jeziorko był miejscem kaźni mieszkańców Łomży i okolicznych miejscowości, Polaków i Żydów. Do pierwszej egzekucji doszło we wrześniu 1942 r., kiedy gestapo z Łomży zamordowało w lesie kilkudziesięciu pensjonariuszy domu opieki z Pieńków Borowych. Kolejna egzekucja miała miejsce w czerwcu 1943 roku. Również w 1943 r. w Lesie Jeziorkowskim miało zostać zamordowanych 300 Żydów z łomżyńskiego getta, mężczyzn, kobiet i dzieci (Rejestr miejsc i faktów zbrodni…, s. 86). Fakt mordowania Żydów w lesie w pobliżu Jeziorka potwierdzają mieszkańcy miejscowości.

Pan Stanisław (ur. 1929) z miejscowości Poniaty: “Najsampierw wybili dom starców, był na Pieńkach Borowych. Ten, co się nimi opiekował, już nie miał co im dawać jeść, poszedł [do Niemców] się upomnieć żeby dali coś do zjedzenia. – Ja gut. Przyjechali w nocy, zabrali, przywieźli tutaj, wybili. Później znowuż tutaj tych Żydów… Byli w szpitalu [Żydzi], przyjechali [Niemcy], zabrali, wybili. Przywieźli tu i inteligencję łomżyńską: lekarzy, adwokatów.” (16 sierpnia 2017 r.)

Pani Irena, mieszkanka Jeziorka: “Oni przywozili tych Żydów tam, tam gromada [dużo] jest tych Żydów zabitych. Tam ich nie widział [nikt] jak zabijali, ale widział jak wieźli, strzelali. To było skrycie, Niemcy wozili, tam nie można było chodzić, widzieć. Może nawet ktoś i widział, ale to uciekał, aby nie zobaczyli Niemcy i razem nie zastrzelili.” Pani Irena zapamiętała scenę wywózki do lasu na śmierć grupy ludzi na wozach: ”Żeśmy jechali, tam ta droga przez las, taka droga była i jak raz te Niemcy wieźli, to dziewczynka taka siedziała, warkocze, kokardy takie czerwone miała. A później to tatuś już tą drogą nie jechał, aby nie widzieć. Tylko było strzały słychać, jak strzelali ich…” (Jeziorko, 16 sierpnia 2017 r.) Nie wiadomo, czy na wozie byli wtedy Polacy, czy Żydzi.

Ciała pomordowanych zakopywano w dołach, które stanowiły uprzednio część sowieckiego obozu wojskowego porzuconego przez Armię Czerwoną w momencie wybuchu wojny radziecko-niemieckiej: “Ruskie jak byli, tu stał cały sztab w Jeziorku we dworze. Ja o tym to nie wiedziałem, ale potem przekonałem się, byłem w wojsku. Koszary koszarami, ale się robiło w lesie, jakieś dwa, trzy kilometry od koszar, takie bunkry, obóz alarmowy. W razie alarmu to wszystko tam, żywność w skrzyniach, to wszystko, wojsko musiało zabierać i iść do lasu. I te bunkry, jak Niemcy zaatakowali, zostały się, a ludzie dawaj te bunkry rozbierać. [Rosjanie] to uszykowali tak żeby się nie zwaliło, nawet i w razie bomby. Mieli tam i stolik i ławeczki porobione. I tak to pozostało.” (Pan Stanisław, rocznik 1929, Poniaty, 16 sierpnia 2017 r.)

Z relacji pana Stanisława wynika, że na terenie wojskowego obozowiska powstały trzy groby masowe ofiar niemieckich egzekucji: starców, więźniów politycznych oraz Żydów z łomżyńskiego getta.

Potwierdza się to również w relacji mieszkanki Jeziorka, która w czasie wojny miała ok. 8- 9 lat: “Pomnik [w lesie] jest postawiony na środku takiego dużego wądołu, taki był duży wądół. A wyrównać ten dół, taaki [duży], to czy sołtys nakazał i wioska, czy Niemcy splantowali, to ja już dokładnie tego nie wiem. Pamiętam jako dziecko, to samochody jadące od Łomży takie kryte jechali i ludzie krzyczeli w tych samochodach. Starsze mówili: – O, powieźli gdzieś, może na rozstrzał, czy co. Pamiętam te krzyki w samochodzie, ale my szybko uciekali do rodziców.” (Jeziorka, 16 sierpnia 2017 r.) Potwierdza ona również, że tuż obok siebie znajdują się trzy groby masowe, z czego w jednym z nim mają się znajdować szczątki zamordowanych Żydów: “Jak się wjeżdża z drogi to po lewej stronie są Polacy, a tu po prawej to jest dom starców wywieziony, mała mogiła jest, a tu są Żydzi. W głębi ta mniejsza to jest tych starców [mogiła], a ta druga to jest Żydów. Ten [z lewej obok gabloty] to był duży taki wądół, to mówią, że tam z Nowego Jeziorka ludzie i tam ci z Motyki [miejscowość niedaleko Jeziorka] to mówią, że jak ktoś był w lesie, to słyszał jęki, że ta ziemia się tak unosiła, to jeszcze może tam kto żywy był, się dusili te ludzie jedne na drugich. Ten [dół] co żydowski, to już był mniejszy, a ten tych starców to w ogóle nieduży był zupełnie. To strach aż wspominać…” (Jeziorko, 16 sierpnia 2017 r.)

Mówi o tym kolejna mieszkanka Jeziorka (ur. 1924): “Żydy osobno mają grób, tam gdzie i te Polacy, z tej drugiej strony.” (Jeziorko, 16 sierpnia 2017 r.)

To, że jeden z dołów miał być grobem żydowskim miał potwierdzać fakt, że przez wiele lat na jednym z nich nie stał krzyż lecz “świecki” pomnik, bez symboli religijnych. Istniejące obecnie upamiętnienie powstało w latach sześćdziesiątych.

Źródła

Kontakt i współpraca

Nadal poszukujemy informacji na temat tożsamości ofiar i lokalizacji żydowskich grobów w Lesie Jeziorkowskim. Jeżeli wiesz coś więcej, napisz do nas na adres mailowy: fundacjazapomniane@gmail.com.

Bibliografia

Nagranie Fundacji Zapomniane [zapis audio], imię: Stanisław [świadek historii], ur. 1929, temat i słowa klucze: żydowskie groby w Lesie Jeziorkowskim, rozm. przepr. Agnieszka Nieradko, Poniaty, 16 sierpnia 2017 r.

Nagranie Fundacji Zapomniane [zapis audio], imię: Irena [świadek historii], ur. brak [79 lat w 2017r.], miejsce zamieszkania: Jeziorko, temat i słowa klucze: żydowskie groby w Lesie Jeziorkowskim, rozm. przepr. Agnieszka Nieradko, Jeziorko, 16 sierpnia 2017 r.

Nagranie Fundacji Zapomniane [zapis audio], imię: – [świadek historii], płeć: kobieta, ur. – [8-9 lat w czasie II wojny światowej], miejsce zamieszkania: Jeziorko, temat i słowa klucze: żydowskie groby w Lesie Jeziorkowskim, rozm. przepr. Agnieszka Nieradko, Jeziorko, 16 sierpnia 2017 r.

Nagranie Fundacji Zapomniane [zapis audio], imię: – [świadek historii], płeć: kobieta, ur. 1924, miejsce zamieszkania: Jeziorko, temat i słowa klucze: żydowskie groby w Lesie Jeziorkowskim, rozm. przepr. Agnieszka Nieradko, Jeziorko, 16 sierpnia 2017 r.

Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-45. Woj. łomżyńskie, Warszawa 1985, s. 86.


Dziękujemy Conference on Jewish Material Claims Against Germany (Claims Conference) za dofinansowanie projektu badawczego, dzięki któremu zdobyliśmy materiały dotyczące tej miejscowości.

In appreciation to the Conference on Jewish Material Claims Against Germany (Claims Conference) for supporting this research project. Through recovering the assets of the victims of the Holocaust, the Claims Conference enables organizations around the world to provide education about the Shoah and to preserve the memory of those who perished.