Adampol

gmina Wyryki, powiat włodawski, województwo lubelskie

Informacje nt. zbrodni

Raport z bezinwazyjnych badań byłego obozu pracy w Adampolu, dr Caroline Sturdy Colls (dalej Raport Adampol, C. Sturdy Colls)

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 19)

Według świadka (pana Jana), na przełomie wiosny i lata 1943 roku ponad 100 osób zostało rozstrzelanych i pochowanych w sadzie około 200 m od stodoły. W maju 1943 roku esesmani otoczyli Adampol, następnie wyprowadzili Żydów na pobliskie pola. Ci, którzy próbowali uciec, zostali rozstrzelani od razu. Świadek nie powiedział jak wiele osób zostało zamordowanych. Według jego relacji, mieszkańcy Adampola dostali rozkaz wykopania dołów przy chlewie, gdzie zostały pochowane ciała rozstrzelanych Żydów.

Według raportu Central Office of the Judicial Authorities of the Federal States for the Investigation of National Socialist Crimes, w maju 1943 roku Selinger rozstrzelał 15 Żydów tuż za ogrodem warzywnym. W czerwcu 1943 roku Selinger uczestniczył w zamordowaniu 20 Żydów w Adampolu.

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 20)

Z zeznania świadka, Tuwii, w maju 1943 r. Niemcy spędzili na plac około 300 – 400 Żydów.

Na podstawie zeznań Willego Seeligera i mapy, którą rozrysował można wnioskować, że jeden z masowych grobów znajduje się w rowach przy chlewie zlokalizowanym obok stodoły położonej na południowy zachód od pałacu. Lokalizacja stodoły została potwierdzona przez współczesne zdjęcia lotnicze.

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 22)

Z wielu relacji wynika, że 13 sierpnia 1943 roku policja i żandarmeria zamordowała 475 osób. Niektóre źródła podają, że to wydarzenie było ostateczną likwidacją obozu. Z dziennego raportu pomiędzy Wehrkomiskommando i Oberkommando z dnia 14 sierpnia 1943 r. wynika, że aresztowano 350 “Żydów i bandytów”. Ci, którzy próbowali uciec zostali “zlikwidowani”.

15 sierpnia 1943 roku młoda dziewczyna (Halina) w swoim liście do koleżanki napisała m.in.  “[…] właśnie w tej chwili zabili 20 osób.”

Kilkoro świadków relacjonuje, że w sierpniu 1943 roku Żydzi zostali rozstrzelani przy fontannie.

Pani Chana zeznała, że Żydów zabrano do dużej stodoły, skąd wyprowadzano ich w dziesięcioosobowych grupach do wspomnianej fontanny, gdzie następowała egzekucja. Według świadka fontanna znajdowała się 10 m od dużej stodoły, jednak na żadnej mapie wyrysowanej przez świadków nie jest ona wskazana. Pan Pesach umieścił na swoim rysunku studnię, której lokalizacja została potwierdzona przez lokalnych mieszkańców podczas prac terenowych prowadzonych w 2015 roku. Również podczas badań archeologicznych zidentyfikowano studnię, znajdującą się w pobliżu stodoły na południowy zachód od pałacu.

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 23)

Pan Andreas (członek 3 oddziału policji) opisał rozstrzelanie 100 osób latem 1943 roku. Z narysowanej przez Andreasa mapy niewiele wynika, chociaż również on wspomina o stodole i studni. Porównując mapy Andreasa i Seeligera, jedynie ten obszar jest zgodny.

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 24/25)

Pan Luitpold, dowódca żandarmerii we Włodawie, potwierdził istnienie drogi pomiędzy Włodawą a Lublinem, która prowadziła do części posiadłości. Po prawej stronie drogi znajdowały się ogrody, po lewej stronie stodoła. Luitpold zeznał, że na podwórzu leżało około 100 ciał.

Porównując mapę narysowaną przez W. Seeligera i zdjęcia lotnicze obozu z 1944 roku, jest kilka możliwych lokalizacji stodoły, ogrodu i podwórza. Istnieje prawdopodobieństwo, że Luitpold mówi o stodole i przyległym dziedzińcu, zlokalizowanych na zachód od pałacu. Jest jednak również możliwe, że świadek mówi o południowej drodze, która prowadziła do chlewni, kurnika i stodoły, ponieważ również w tej lokalizacji ogród znajduje się po prawej stronie.

Raport Central Office of the Judicial Authorities of the Federal States for the Investigation of National Socialist Crimes mówi o kilku incydentach, w których bezpośredni udział brał W. Seeliger. Z zeznań zaprotokołowanych w powołanym raporcie wynika, że w grudniu 1943 roku w Adampolu oficjalnie nie było już żadnych Żydów. Jednak W. Seeliger znalazł czworo ukrywających się na terenie miasteczka. Dwóch zabił na miejscu, obu pozostałym zawiązał wokół szyi sznur i przewiózł do stajni, gdzie później przetrzymywał ich i zmuszał do pracy. Obaj Żydzi uciekli z pomocą Polaków na przełomie 1944 i 1945 roku.

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 26)

Pan Feliks, który pracował w Adampolu, zeznał, że jesienią 1943 roku grupa Niemców otoczyła posiadłość. Polakom nakazano zostać w domach, a wszystkim Żydom, którzy u nich mieszkali rozkazano wyjść na dziedziniec. W małych grupach byli prowadzeni za stodołę, gdzie wkrótce było słychać strzały. Niektórzy Żydzi próbowali uciec słysząc strzały, ale bezskutecznie. Łącznie tego dnia zabito ponad 100 Żydów.  Według zeznań Feliksa, W. Seeliger nie był wtedy na miejscu, przyjechał później. Rozkazał m.in. świadkowi zakopanie wszystkich ciał w dwóch dołach. Wśród zamordowanych byli mężczyźni, kobiety i dzieci w różnym wieku.

W zeznaniu W. Seeligera czytamy, że policjanci dowiedziawszy się o ukrywających się Żydach, którzy posiadali broń i ćwiczyli strzelanie, zabili tych, których odnaleźli. Według Seeligera zamordowanych Żydów było około 30, na pewno nie ponad 100. Podkreślał kilkakrotnie, że akcja została przeprowadzona, ponieważ policja znalazła broń.

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 27)

Pan Jack zeznał, że kolejna akcja była przeprowadzona około 6 września 1943 roku, kiedy o  godzinie 5 rano Niemcy otoczyli baraki, w których mieszkali Żydzi. Niektórym udało się uciec, jednak około 70 – 90 Żydów zostało zamordowanych i pochowanych w masowym grobie, łącznie z członkami rodziny Jacka. Lokalizacja tego masowego grobu nie jest znana.

Pani Hannah zeznała, że poza masowym rozstrzeliwaniem Żydów często zdarzały się  pojedyńcze morderstwa. W jej wspomnieniach jest m.in. dzień, kiedy nieznane wcześniej gestapo wjechało na teren obozu, wywołując tym samym panikę. Hannah wraz ze swoim młodszym kuzynem ukryła się w stodole. Niemcy znaleźli jej kuzyna i wywlekli ze stodoły. Hannah nigdy później go nie widziała. Potwierdziła również, że nie wszystkie ciała były od razu chowane. Razem ze swoją matką, Hannah odnalazła ciało swojego dziadka, które następnie obie pochowały w lesie. Zimą 1944 roku, około 100 metrów od domu znajdowała się studnia, przy której stała matka Hanny z kilkoma innymi kobietami. Na jej oczach wszystkie kobiety zostały rozstrzelane.

 

Śledztwa po wojnie (Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 28)

W 1945 roku przeprowadzono śledztwo (kwestionariusz) na temat istnienia masowych i innych grobów w Adampolu. Nie zostało przeprowadzone badanie terenu. Zostały wypełnione dwa kwestionariusze na temat egzekucji esesmanów oraz na temat istnienia masowych grobów.

 

Pierwszy kwestionariusz

Grób masowy nr 1 o wymiarach 8×8 m, w którym pochowanych jest 50 ciał. Najprawdopodobniej są to ofiary egzekucji z maja 1943 r.

Grób masowy nr 2 o wymiarach 9×10 m, w którym pochowanych jest 150 ciał. Najprawdopodobniej są to ofiary egzekucji z sierpnia 1943 r.

Lokalizacja obu masowych grobów nie jest jednoznaczna. Pierwsze wzmianki o ich położeniu mówią o lesie obok pałacu lub w lesie obok linii telefonicznej. Późniejsza wersja raportu wskazuje, że jeden z masowych grobów jest zlokalizowany przy stajniach pałacowych.

 

Drugi kwestionariusz

Raport opisuje zamordowanie 342 Żydów oraz 4 kolejne groby związane z egzekucją z sierpnia 1943 roku. Groby masowe o wymiarach 8×11 m (135 ofiar), 8×8 m (100 ofiar), 8×8 m (100 ofiar) i 15×7 m (7 ofiar). Najprawdopodobniej znajdują się na łące w Olszynie koło Adampola, w lesie Borek.

Późniejsza lista miejsc egzekucji w całym regionie potwierdza istnienie powyższych grobów: “[…] las w obszarze Adampola, gm. Wyryki, pow. Włodawa. W lesie naprzeciwko stajni pałacowych – grób 50 osób/zastrzelonych w 1943 r. Las obok linii telefonicznej – grób 150 osób/zastrzelonych w 1943 r. / ciała zostały wykopane i spalone.”

“[…] gm. Wyryki, pow. Włodawa. Miejsce egzekucji około 350 Żydów w sierpniu 1943 r. Grób na łące w Olszynie blisko gospodarstwa Borek / ciała odkopane i spalone.”

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 29)

Kolejne raporty, pochodzące z archiwum IPN, podają dodatkowe informacje na temat miejsc egzekucji opisanych w kwestionariuszu nr 2. Są to dokumenty potwierdzające zamordowanie około 300 Żydów i 7 partyzantów w akcjach przeprowadzonych w 1943 r. wraz z mapami wskazującymi lokalizację masowych grobów.

Zgodnie z wyżej wymienionymi mapami, pierwszy grób, w których pochowanych jest 7 partyzantów, jest zlokalizowany na południowym zachodzie od pałacu (współcześnie sanatorium). Drugi grób, w którym pochowanych jest 300 ciał, jest zlokalizowany w północno-zachodniej części miasteczka.

Porównując archiwalne mapy i zdjęcia lotnicze należy wnioskować, że grób partyzantów znajduje się w obrębie pomnika, który ich upamiętnia. Natomiast nieoznaczony masowy grób Żydów jest obecnie na polu w północnej części Adampola. Raport sugeruje, że ciała zostały ekshumowane i spalone.

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 31)

Liczne dokumenty i zeznania świadków wskazują, że w celu ukrycia zbrodni niektóre masowe groby w Adampolu były ekshumowane, a szczątki spalone. Palenie zwłok było przeprowadzone w 1944 r. przez grupę cywilów/Sonderkommando.

Świadek (Stefan) zeznał przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w Lublinie, że ciała Żydów były wykopane i spalone w miejscu, gdzie obecnie znajduje się sanatorium.

 

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 32)

Pan Feliks zeznał, że grupa Niemieckich urzędników przyjechała do Adampola, żeby odgrodzić masowe groby, aby uniknąć świadków planowanej ekshumacji Żydów. Następnie więźniowie wykopywali wszystkie ciała i przewozili je samochodem na pole w pobliżu obecnego sanatorium w Adampolu i palili.

Willy Seeliger zeznał, że spalone szczątki zostały zakopane w dużym ogrodzie posiadłości w Adampolu. Są trzy możliwości lokalizacji wspomnianego ogrodu, jednak konieczne jest przeprowadzenie badań archeologicznych w celu ich weryfikacji.

Ze względu na ogromną ilość grobów w Adampolu, nie jest do końca jasne, czy wszystkie masowe groby zostały ekshumowane oraz czy prochy zostały ponownie zakopane w tych samych miejscach, czy wykopano nowe miejsce w tym celu.

 

Wyniki badań georadarowych i analiza porównawcza LiDARu w Adampolu

(Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 35-61)

 

Obszar 1  – ogródki działkowe:

Północna część obszaru nr 1 jest obecnie ogrodzoną łąką o wymiarach 118×59 m. Wschodnia część obszaru o wymiarach 364×70 m, jest częściowo zabudowana współczesnym budownictwem. Szczególną uwagę zwraca obniżenie terenu w północno-zachodniej części pola, na której rosną różowe kwiaty. W tym miejscu ujawnione zostały również pozostałości dawnej studni.

 

Obszar nr 2:

Wielu świadków wspomina o pochówkach odbywających się w lesie w pobliżu stodoły, stajni i chlewu. Dzięki przeglądowi historycznemu ustalono umiejscowienie powyższych budynków, co umożliwiło identyfikację oraz badanie lasu, do którego odnosili się świadkowie (domniemana lokalizacja stodoły, młyna i chlewu). Wydarzenia, o których mowa w zeznaniach świadków dotyczą wiosennych egzekucji w 1943 roku. Szczególną uwagę poświęcono badaniu lasu znajdującego się bezpośrednio na zachód od tego obszaru, zgodnie z informacjami i szczegółami przekazanymi przez lokalnych mieszkańców.

Badanie LIDAR wykazało obecność skupiska anomalii w tej części lasu, na zachód od obszaru, w którym więźniowie obozu pracowali i żyli (rys. 2 – dane z LIDARu wykazujące obniżenie terenowe na obszarze 2, prawo autorskie: Laboratorium Geomatyki).  Zdjęcie lotnicze zrobione w dn. 28 maja 1944 r. ilustruje, że był to obszar zalesiony w okresie działania obozu.

Oględziny terenu oraz mapowanie za pomocą Total Station pomogło w zidentyfikowaniu dwudziestu sześciu depresji na tym obszarze (rys. 3 – uproszczone obrazowane lokalizacji 26 obniżeń terenowych w obszarze 2, prawa autorskie Google Earth i Caroline Sturdy Colls).  Depresje te wskazują na obecność szczątków ludzkich. Badanie georadarem potwierdziło, iż co najmniej 10 z nich stanowi najprawdopodobniej miejsce ponownej deponacji szczątków, tym razem skremowanych. Badanie GPR nie było możliwe do przeprowadzenia na kolejnych 16 dołach/zagłębieniach ze względu na znajdującą się tam roślinność. Jednakże zeznania świadków, kształt depresji oraz fakt, iż większość dołów/zagłębień tworzy wyraźne rzędy biegnące równolegle do siebie sugerują, iż są to groby masowe. Staranne rzędy wskazują na uporządkowany system pochówku na tym obszarze.

W trakcie prospekcji terenowej natrafiono na prochy ludzkie w ziemi wydobytej ze świeżo wykonanego wykopu. Zeznania świadków dotyczące mordów w Adampolu sugerują, iż niektóre groby masowe zostały odkopane przez członków Sonderkommando w 1944 r. oraz spalone.

Świadkowie twierdzą, iż szczątki z niektórych dołów zostały ekshumowane i przeniesione w inne miejsce w celu skremowania (np. obszar współczesnego pomnika, obszar 3).  Może to wyjaśniać nieregularności w kształcie niektórych z badanych zagłębień. Ze względu na dużą liczbę ofiar oraz brak czasu jest mało prawdopodobne, żeby Niemcy usunęli wszystkie ciała (z pierwotnego miejsca ich pochówku), tymczasem dowody mogą wskazywać, iż prochy osób skremowanych były składane z powrotem do grobów, z których ciała wydobywano .

 

Obszar nr 3  

Jest to obszar pomnika upamiętniającego ofiary hitleryzmu i jego bezpośrednie sąsiedztwo – zeznania świadków oraz powojenne raporty IPN sugerują, iż ciała ofiar zostały skremowane i pochowane właśnie na tym terenie.

Podczas oględzin terenu zaobserwowano występowanie skremowanych fragmentów kości ludzkich w kretowiskach.

Badanie georadarem wykazało obecność na tym terenie dużej anomalii o wymiarach 17,5×15 m i głębokości około 2,5 m. Ten obiekt był również dwukrotnie wypełniany ludzkimi szczątkami i prawdopodobnie stanowi grób masowy 600 Żydów, o których mowa w raportach IPN (rys. 4 – echogram – wynik badania georadarowego wykonanego w obszarze 3 obrazujący występowanie w tym miejscu anomalii [po lewej], po prawej ta sama anomalia naniesiona na zdjęcie satelitarne).

 

Obszar nr 4

Kwestionariusze i raporty, które zostały przeprowadzone i spisane w okresie powojennym, wskazują lokalizacje masowych grobów, w których pochowanych jest 300 Żydów. Zeznania świadków sugerują, że są to 3 groby, jednak już w czasie przeprowadzania kwestionariuszy, miejsca te były zniszczone i nieoznakowane. Porównując zdjęcia lotnicze, współczesne mapy oraz zeznania świadków, można było określić lokalizację grobów na tym obszarze. Dane LIDAR wskazały obszar 58×17 m. Nie są widoczne żadne ślady na powierzchni ziemi. Obecnie teren ten stanowi pole, wielokrotnie orane od zakończenia wojny. Mapa narysowana przez Willy Seeligera wskazuje, że pracownicy byli zatrudnieni właśnie na tym obszarze, a w okolicy znajdowały się liczne budynki gospodarcze.

Po zapoznaniu się z historycznymi zdjęciami Google Earth można stwierdzić, że dane LIDAR pokazują trawiasty obszar, który dopiero od 2011 r. stał się terenem ornym.

Obszar ten został przebadany georadarem w październiku 2015 r. Raport tego badania wykazuje, że jest mało prawdopodobne, aby tym miejscu znajdował się masowy grób, a ujawnione anomalie są najprawdopodobniej śladami po usunięciu drzew i innej roślinności w ostatnich latach. Na podstawie wszystkich wyników należy wnioskować, że albo mapa z Alertu Harcerskiego podaje błędną lokalizację, albo masowy grób istniał w tym miejscu, jednak jeszcze w czasie wojny został zlikwidowany lub przeniesiony w inne miejsce.

 

Obszar nr 5

Na tym terenie znajdował się m.in. ogród tuż przy wschodniej części pałacu. Z uwagi na to, że z zeznań świadków wynika, że ciała były zakopywane w różnych ogrodach na terenie obozu, ten obszar został zbadany georadarem. Jednak wyniki badania wykluczyły istnienie masowego grobu w tym miejscu.

 

Obszar nr 6

Jest duże prawdopodobieństwo, że ten prostokątny obszar, który wizualnie był oddzielony przez okalający go las, mógł stanowić miejsce pracy osób, które z jakiegoś powodu miały przebywać lub pracować oddzielnie od pozostałych, być może ze względu na szczególnej wartości plony. Nikt z ocalonych, ani też żaden świadek, nie odnosi się bezpośrednio do tego miejsca. Dlatego można jedynie spekulować odnośnie celu przeznaczenia tego terenu.

Przeprowadzone badanie georadarowe nie potwierdza żadnej teorii, nie potwierdza też, czy w tym miejscu znajduje się grób masowy.

 

Obszar nr 7

Zlokalizowany w lesie, na północ od obszaru nr 1, zawiera serię depresji wykazanych w badaniu LIDAR.

Wizja lokalna ujawniła dużą otwartą przestrzeń bez żadnej roślinności, która w charakterystyczny sposób odznaczała się od otaczającego terenu. Na tej przestrzeni zalegają śmieci, które uniemożliwiają przeprowadzenie pełnego badania. Nie można wykluczyć, że teren ten od początku był wysypiskiem, biorąc chociażby pod uwagę zdjęcie lotnicze, na którym widoczne są śmieci w tym konkretnym miejscu. W związku z tym należy brać pod uwagę, że anomalie wykazane przez LIDAR są spowodowane istnieniem śmieci.

 

Obszar nr 8.

Zlokalizowany na południe od obszarów 1 i 3. W danych LIDAR widocznych jest kilka depresji, które są tej samej wielkości i kształtu. Chociaż są od siebie znacząco oddalone, mimo wszystko tworzą linearny wzór. Ze względu na to, że ujawnione depresje są utworzone w bardzo widocznym miejscu, jest mało prawdopodobne, aby ciała były chowane w takiej lokalizacji. Można przypuszczać, że te zagłębienia są wynikiem bombardowania przeprowadzonego po 1944 r., ponieważ na zdjęciach lotniczych wykonanych w tym właśnie roku, nie są jeszcze widoczne. Wszystkie wgłębienia są zlokalizowane na intensywnie zaoranym terenie, zarówno w trakcie wojny, jak i po jej zakończeniu. W związku z tym, gdyby na opisywanym obszarze znajdowały się szczątki ludzkie, zostałyby one prędzej czy później odnalezione po zakończeniu wojny.

 

Obszary 9 i 10.

Oba obszary zostały zidentyfikowane na podstawie danych LIDAR. Obszar nr 9 jest zlokalizowany wzdłuż trasy Włodawa – Wyryki i zawiera kilka depresji. Obszar nr 10 zawiera serię depresji zaobserwowanym w lesie wokół ówczesnego pałacu. Niestety, ze względu na współczesny stan roślinności na tych obszarach, nie było możliwe ich zbadanie, w związku z tym widoczne depresje są niewiadomego pochodzenia i przeznaczenia.

 

Załącznik nr 1 (Raport Adampol, C. Sturdy Colls, s. 66-80)

  1. Opis grobów – Zbiór dokumentów z obozów hitlerowskich (USHMM RG-15.154M): a) leśny teren Adampolu, gm. Wyryki, pow. Włodawa. W lesie naprzeciwko stajni pałacowych – grób 50 Żydów zastrzelonych w 1943 r.; b) w lesie obok linii telefonicznej – grób 150 Żydów zastrzelonych w tym miejscu w sierpniu 1943r – ciała zostały później wykopane i spalone; c) grób masowy na łące w Olszynie obok gospodarstwa Borek – ciała odkopane i spalone.
  2. 16 lipca 1945 r. Raport Okręgowej Komisji badania Zbrodni Hitlerowskich w Lublinie, 1944-1949 (USHMM RG-15.159M/IPN, 2/32) – Zamordowanych 600 Żydów, którzy chroniąc się przed pierwszymi akcjami przeciwko Żydów, podjęli pracę w Adampolu pod nadzorem Niemców. Ostatecznie, Ci pracownicy też zostali zamordowani. Wiosną 1944 r. grupa wyselekcjonowanych cywilów na zlecenie Niemców wykopała szczątki, a następnie je spaliła.
  3. 1945. Raport Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Lublinie, 1944 – 1949. Lista miejsc egzekucji na terenie województwa lubelskiego:
  4. Adampol, gm. Wyryki, pow. Włodawa – 600 osób zamordowanych. Data nie jest podana.
  5. 8 maja 1946. Protokół z przesłuchania świadka Czesława (USHMM RG-15.159M/IPN, 11/169) – Według relacji  Czesława w 1944 r. ciała pochowane zarówno we Włodawie i Adampolu zostały odkopane i zniszczone przez specjalne jednostki.
  6. 20 czerwca 1947 r. Protokół z przesłuchania świadka Aleksandra (USHMM RG-15.207M) – Aleksander zeznał podczas przesłuchania, że co prawda sam nie był naocznym świadkiem, ale słyszał od sąsiadów, że Willy Seeliger zastrzelił nieznanego Żyda.
  7. 7 czerwca 1971 r. Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Lublinie. Sygn. akt. OKL/Ds. 49/70/W1 – Świadek, pan Stefan, zeznał, że pracował w Adampolu w czasie okupacji. Wielokrotnie widział esesmanów mordujących Żydów. Pan Stefan był naocznym świadkiem zastrzelenia przez Niemców 100 Żydów jednego dnia. Ich ciała były później zakopane w sadzie położonym około 200m od stodoły. Rok później, masowy grób został odkopany, a szczątki spalone i ponownie złożone w miejscu, gdzie obecnie znajduje się sanatorium.
  8. 8 czerwca 1971 r. Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Lublinie. Sygn. akt. OKL/Ds.49/70/W1 – Świadek, pan Boresław, zeznał, że nie był naocznym świadkiem, ale słyszał od ludzi, że w 1943 r. około 118 Żydów zostało zamordowanych w Adampolu, a ich ciała były zakopane w lesie. Jakiś czas później grób został odkopany, a szczątki spalone.

Identyfikacja grobu na podstawie badań

Wizje lokalne przeprowadzone w Adampolu w latach 2013 – 2017 pozwoliły zlokalizować przybliżone miejsca zbiorowych grobów ofiar obozu. W latach 2014 – 2016 dr Caroline Sturdy Colls przeprowadziła bezinwazyjne badania terenu byłego obozu pracy w Adampolu. Badania wykazały, iż w dwóch strefach z wysokim prawdopodobieństwem mogą występować zbiorowe pochówki oraz miejsce kremacji szczątków ludzkich (GPS 1 :N51°32’43.67” E023°27’32.38”, 2. N 51°32′39.75” E023°27’31.92). Do zlokalizowania miejsc zbiorowych grobów posłużyły pomiary rzeźby terenu (LIDAR), na których bardzo wyraźnie zostały zarejestrowane naruszenia gleby tworzące zbiór depresji. Ponadto zastosowano pomiary georadarowe, które pomogły przybliżyć lokalizacje zbiorowych grobów oraz miejsca spalania zwłok ludzkich.

Źródła

Kontakt i współpraca

Nadal poszukujemy informacji na temat tożsamości ofiar i lokalizacji żydowskich grobów w Adampolu. Jeżeli wiesz coś więcej, napisz do nas na adres mailowy: fundacjazapomniane@gmail.com.

Bibliografia

Raport z bezinwazyjnych badań byłego obozu pracy w Adampolu, dr Caroline Sturdy Colls, 2015.

GK 195/VIII/20, dot. egzekucji ludności żydowskiej na terenie m. Adampol, pow. Włodawa, woj. lubelskie.

OKL/DS.49/70/WŁ, Akta Okręgowej komisji badania zbrodni hitlerowskich w Lublinie w sprawie zamordowanie 200 osób w Adampolu w 1943 r.

KD.II.5135.42.1.2013.

GK 175/169 k. tytułowa: akta w sprawie masowego grobu Żydów w m. Adampol, gm. Wyryki, pow. włodawski.

IPN Lu 1/13/72, b.OKBZH w Lublinie, Ankietyzacja miejsc i faktów zbrodni hitlerowskich pow. Włodawa.