Typ miejsca

Informacje nt. zbrodni

W 2025 r. otrzymaliśmy zgłoszenie o nieoznakowanym żydowskim grobie we wsi Bolęcin w powiecie przysuskim. W lutym 1943 r. doszło tam do niemieckiej obławy na Żydów przebywających w gospodarstwie Walentego N. Byli to najprawdopodobniej uciekinierzy z getta w Przysusze lub Uniejowie. Sześciu mężczyzn i trzy kobiety, wszyscy w młodym wieku.

Latem 2025 r. spotkaliśmy się z wnukiem Walentego N.oraz jego matką, synową Walentego, postrzeloną w czasie obławy w 1943 r. Oprócz dziewięciorga Żydów śmierć poniosła tego dnia wnuczka Walentego trzynastoletnia Marta, która jako pierwsza zauważyła zbliżających się Niemców. Próbowała ostrzec najbliższych przed niebezpieczeństwem. Po tym ostrzeżeniu dziadek Marty i Żydzi wybiegli z domu. Wybuchła panika, wszyscy szukali schronienia. „Niemcy zaczęli strzelać, zabijając Żydów. Walenty ocalał, gdyż uciekł w przeciwnym kierunku. Marta zaczęła biec z dziadkiem do lasu, zauważył ją Niemiec i puścił do niej serię z karabinu. Została ciężko ranna w nogi. Po chwili Niemiec ją dobił. Zabitych Żydów Niemcy kazali mieszkańcom Bolęcina zakopać w pobliżu na pastwisku należącym do wsi Wymysłów i tam do dzisiaj leżą.” (26 luty 2024 r.)

Ciała ofiar zostały zakopane przez miejscową ludność na obszarze, który jest obecnie zalesiony i pokryty przekopami tzw. biedaszybami, co utrudni dokładną identyfikację miejsca pochówku.

Tragiczna śmierć trzynastoletniej Marty zainspirowała lokalną poetkę, zmarłą w 2025 r. Danutę Ewę Skalską do napisania wiersza pt. „Bieg”. Oto jego fragment:

„Ciociu, wujku, dziadziu

Niemcy wywąchali Żydów

Uciekajcie, zabijają, ratujcie się!!

Ale już karabiny maszynowe

ujadają jak wściekłe psy.

Żydzi widm wypełzają

z opuszczonej starej chałupy.

Wioska ucieka donikąd

w ogłupiałym tańcu śmierci.”

Identyfikacja grobu na podstawie nieinwazyjnych badań.

W dniu 23.06.2025 przeprowadzono wizję lokalną w obszarze wskazanym jako lokalizacja grzebaliska 12 ofiar. W trakcie wizyty odwiedzono w sumie trzy lokalizacje położone blisko względem siebie (GPS: 1. N 51°18.753’ E 020°37.531’, 2. N 51°18.772’ E 020°37.479’, 3. N 51°18.762’ E 020°37.550’). Miejsca te są gęsto pokryte roślinnością, przez co trudno dostępne. Ponadto obszar ten zawiera naruszenia gleby w formie głębokich dołów (zał. fotografie lokalizacji 1-3). Przeprowadzenie bezinwazyjnych badań w celu precyzyjnego wskazania lokalizacji grzebaliska w tym przypadku nie jest możliwe.

Nie prowadzono kwerendy archiwalnych fotografii lotniczych dla tego obszaru.

Kontakt i współpraca

Nadal poszukujemy informacji nt. tożsamości żydowskich ofiar w Bolęcinie. Jeżeli wiesz coś więcej, napisz do nas na adres mailowy: fundacjazapomniane@gmail.com.

Bibliografia

Relacja Zofii N. ur. w 1935 r. zebrana przez Fundację „Pamięć, która trwa” 26 lutego 2024 r.

Materiały do tej strony zostały opracowane, zdigitalizowane i udostępnione w ramach projektu „Zapomniane miejsca i historie. Rozwój cyfrowego archiwum żydowskich grobów wojennych poza obozami Zagłady”, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.