Typ miejsca

Informacje nt. zbrodni

10 maja 2021 r. odbyliśmy wizję lokalną domniemanego miejsca grobu w lesie w pobliżu wsi Zarzecze, oznaczonego tablicą o treści: „Miejsce pamięci: Arie Lewinzon lat 3, Rachel Lewinzon lat 27, Awrum Szmuklerman zastrzelonych tutaj przez Niemców w 1942 r. oraz pozostałych członków rodziny.” Tablica została ufundowana przez ocalałą z Zagłady Sabinę (Sarę) Fizik z domu Lewinzon. Sara Lewinzon urodzona w 1935 r. była córkę Jony i Racheli Lewinzon z domu Szmuklerman. Jej najbliżsi zostali zamordowani przez Niemców, Sarze udało się uciec. Nieobecny tego dnia ojciec Sary, Jona po powrocie do domu nie znalazł wśród ciał zabitych swojej córki. Sara błąkała się po okolicy, odnaleziona przez ojca została umieszczona w opuszczonym domu, gdzie już ukrywały się siostra Jony oraz żona miejscowego aptekarza z dwoma synami. Po jakimś czasie historia się powtórzyła, pod nieobecność Jony Niemcy wymordowali wszystkich ukrywających się w opuszczonym domu. Sara schowała się za szafą i przeżyła, pozostawała w ukryciu u kilku rodzin, aż dotarła do Marianny i Jana Gaców. Dla bezpieczeństwa imię Sary zmieniono na Sabina. Gacowie zostali uhonorowani tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata w 2016 r.

Po wojnie Sara złożyła świadectwo w Instytucie Yad Vashem na temat zamordowanych członków swojej rodziny. Wynika z niego, że matka Sary, Rachela ur. w 1914 r. w Rejowcu była z zawodu krawcową. Z kolei o bracie Sary dowiadujemy się, że w chwili śmierci miał 3 lata i nosił imię Lejba. Trudno powiedzieć, czy trzyletni Aron upamiętniony na wspomnianej wyżej tablicy to ta sama osoba. Pojawiający się na tablicy Awrum mógł być dziadkiem Sary, sześćdziesięcioletnim krawcem z Rejowca i ojcem Racheli, chociaż w świadectwie złożonym w 1997 r. Sara nie podała miejsca śmierci Abrahama.

Ankieta Głównej Komisji odnotowuje zamordowanie 35 Żydów w Zarzeczu o świcie 10 listopada 1942 r. „Przez Selbstschutz 35 Żydów zostało rozstrzelanych w miejscowości Zarzecze. 17 osób spędzono pod jeden dom i publicznie rozstrzelano. Pozostałych 18 osób rozstrzelano pojedynczo w ich mieszkaniach.” (IPN BU 2448/605)

Identyfikacja grobu na podstawie nieinwazyjnych badań.

W dniu 23.02.2022 r. przeprowadzono wizję lokalną w miejscu wskazanym i oznaczonym jako lokalizacja kryjówki oraz zbiorowego grobu ofiar (GPS: N50°38.548′ E023°11.316′). Miejsce to charakteryzuje się wyraźnym zapadliskiem, przy którym zainstalowano tablicę upamiętniającą ofiary. Na pomiarze rzeźby terenu oznaczono obszar, w którym znajduje się kryjówka oraz zbiorowy grób ofiar (zał. Zarzecze LiDAR 1,2)

W dniu 17.09.2023 r, przeprowadzono badania z użyciem georadaru (MALA/X3M/Ramac 500 Mhz). Zebrano 7 echogramów o nazwach: ZAR10001-ZAR10007. Na echogramach oznaczono (zał. Zarzecze zestawienie echogramów ZAR1) naruszenie warstw gleby w miejscu zbiorowego grobu ofiar. Zarejestrowane anomalie pojawiają się na ok. 1.5 mb – ok. 7.0 mb, głębokość ok. 0.90 – 1.0 m p.p.t. Przypuszczalny format kryjówki oraz grobu: długość ok. 5.5 mb, szerokość ok. 2.1 m, głębokość ok. 0.90 – 1.0 m p.p.t.

Nie prowadzono kwerendy archiwalnych fotografii lotniczych dla tego obszaru.

Kontakt i współpraca

Nadal poszukujemy informacji nt. tożsamości żydowskich ofiar w Zarzeczu. Jeżeli wiesz coś więcej, napisz do nas na adres mailowy: fundacjazapomniane@gmail.com.

Bibliografia

IPN Bu 2448/605 cz.2 Ankiety GKBZH w Polsce oraz OKBZH w Warszawie, zebrane w latach 1968-1972. Ankiety dotyczące woj. lubelskiego-VIII, Powiat Zamość: ankiety

IPN Bu 2448/607 cz.2 IPN Bu 2448/607 GKBZH w Polsce, Powiat Zamość: egzekucje

Materiały do tej strony zostały opracowane, zdigitalizowane i udostępnione w ramach projektu „Zapomniane miejsca i historie. Rozwój cyfrowego archiwum żydowskich grobów wojennych poza obozami Zagłady”, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.