Typ miejsca

Informacje nt. zbrodni

2 lutego 2022 r. odbyliśmy wizję lokalną leśnej kryjówki, w której przez nieokreślony czas ukrywało się żydowskie małżeństwo z Kosowa Lackiego. Na miejscu spotkaliśmy małżeństwo W., które wskazało nam miejsce kryjówki, obok której prawdopodobnie zakopano ciała ofiar.

„Pani: Mąż, mówię, opowiadał, że w lesie była rodzina żydowska. A co się z nią stało, czy ją zabili, czy uciekli, nikt nic nie wie.
Pan: Podobno zamordowani zostali.
Zapomniane: Ta żydowska rodzina była z Kosowa?
Pan: Tak.
Zapomniane: A wiadomo, jak oni się nazywali?
Pan: Tego nie. Wiem tylko, że podobno dwoje było, małżeństwo jakieś.
Zapomniane: Dwie osoby dorosłe?
Pan: Tak. Ziemiankę mieli. […] To zawalone jest, tam dół jest teraz. Tam wszystko się zapadło.
Zapomniane: Czyli wiadomo, gdzie ta ziemianka ich była?
Pani: Mąż wie, bo my mu pokazali.
Zapomniane: Jak długo siedzieli w tej ziemiance? Wiadomo coś o tym?
Pani: A nikt nie wie. Tylko takie opowieści rozmaite są, że do wsi przychodzili po żywność, ta kobieta przychodziła.
Pani: Przychodziła. A mężczyzna siedział tam. A jak, co, długo to trwało, nikt nie wie. No, może ktoś i wie, ale już nie żyją ci, co mogli wiedzieć. Tylko tyle, że z opowieści.
Zapomniane: Zostali zakopani gdzieś przy tej ziemiance?
Pan: Tego nie wiem, gdzie.
Pani: Wie pani, nikt tego nie wie. Tylko w tym miejscu jest dół, że tu byli, tu żyli, tu mieszkali.
Zapomniane: Przyjechali Niemcy po prostu z jakiegoś posterunku?
Pani: Ale to nikt nie wie właśnie, kto zabił. Czy jakieś szpicle tu ze wsi, czy ktoś podał na posterunek niemieckiej żandarmerii, nikt tego nie wie, bo ci, co żyli, to nie żyją już.
Zapomniane: Ale wiadomo, że zostali na pewno zamordowani?
Pani: Tak. Na pewno.” (2 lutego 2022 r.)

Identyfikacja grobu na podstawie nieinwazyjnych badań.

W dniu 02.02.2023 r. przeprowadzono wizję lokalną w miejscu wskazanym (GPS: N52°37.880’E022°09.788′) jako kryjówka ofiar oraz obszar, w którym znajduje się grób 2 ofiar (zał. Tosie fotografia 1,2,3 lokalizacji). Pozostałości po kryjówce są widoczne w terenie w formie wyraźnego obniżenia. Nie udało się ustalić precyzyjnej lokalizacji grzebaliska ofiar.

Nie prowadzono kwerendy archiwalnych fotografii lotniczych dla tego obszaru.

Kontakt i współpraca

Nadal poszukujemy informacji nt. tożsamości żydowskich ofiar w Tosiach i okolicznych miejscowości. Jeżeli wiesz coś więcej, napisz do nas na adres mailowy: fundacjazapomniane@gmail.com.

Bibliografia

Nagranie Fundacji Zapomniane [zapis audio], małżeństwo W., rozmowę przeprowadziła Agnieszka Nieradko i Aleksander Schwarz, Tosie, 2 lutego 2022 r.

Materiały do tej strony zostały opracowane, zdigitalizowane i udostępnione w ramach projektu „Zapomniane miejsca i historie. Rozwój cyfrowego archiwum żydowskich grobów wojennych poza obozami Zagłady”, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.