Typ miejsca

Informacje nt. zbrodni

24 lutego 2025 r. odbyliśmy wizję lokalną miejsce zamordowania i zakopnia młodej żydowskiej kobiety. Towarzyszyli nam lokalni mieszkańcy oraz pan Krzysztof Tusiewicz, który jest autorem filmu dokumentalnego poświęconego historii z Chomentowa pt. „Sonia”.

Tusiewicz zarejestrował kilkadziesiąt wywiadów z mieszkańcami wsi oraz osobami pochodzącymi z Chomentowa. Wynika z nich, że od drugiej połowy 1942 r. we wsi funkcjonował obóz pracy dla Żydów z Jędrzejowa. Przebywało w nim kilkadziesiąt osób, niejednokrotnie całe rodziny. Wśród nich miałby być ojciec zamordowanej Żydówki. Pracowali przy utwardzaniu dróg, przy wydobyciu węgla brunatnego i produkcji wapna. Część z nich była zakwaterowana w budynku szkoły.

„Miejsce po starej szkole, której jest tylko zdjęcie, też jest. I gdzie w dwóch miejscach, pan Witek może pokazać, gdzie byli skoszarowani, gdzie mieszkali. Mniej więcej, bo jedno było większe, drugie było mniejsze. W szkole mieszkali… Mieszkali. Przetrzymywani byli mężczyźni, kobiety, czyli rodziny. I dzieci. Natomiast u tego S. to stał dom pusty i tam było około dziesięciu mężczyzn samotnych. I tam między nimi, tymi dziesięcioma mężczyznami, był ojciec tej Soni, bo ona przyjechała w celu odszukania i jakiejś pomocy udzielenia temu ojcu.” (24 lutego 2025 r.)

Jakiś czas po utworzeniu obozu pracy w Chomentowie zjawiła się młoda kobieta podająca się za Sonię, córkę właściciela tartaku. Nasi rozmówcy ustalili, że może chodzić o jedną z córek Józefa Mauera i jego żony Mani (Mali?) z domu Horowicz z Jędrzejowa, którzy mieli troje dzieci, Samuela, Henę i Malę. W miarę możliwości Sonia próbowała pomagać ojcu, kupowała mu jedzenie. Przebywała w Chomentowie ok. 4 miesięcy. W październiku 1942 r. Żydzi przebywający w Chomentowie zostali przepędzeni na stację kolejową w Chęcinach, skąd odjechali do obozu zagłady w Treblince. Sonia została zamordowana przez granatową policję i zakopana na skraju pola przez jednego z mieszkańców wsi. W chwili śmierci miała być w ciąży z jednym z morderców.

„Spotkali Bartłomieja K. i ponoć mówią mu: Tu uciekała nam, chciała nam uciec Żydówka. I my ją musieli zastrzelić. Proszę wziąć ją, zakopać. I niedawno spotkałem córkę Bartłomieja K. Halinę, ona w Jędrzejowie mieszka. Pytam się tak: Halina, co ty wiesz na taki temat? Znasz sprawę Żydówki? Ona mówi: No ojciec mi wspominał po latach, że pewnego dnia przyszło dwóch granatowych policjantów. I – mówi – przyprowadzili Żydówkę do naszego domu. I ta Żydówka miała wypić herbatę i udali się tu w tym kierunku. I ta Halina mi mówi: Wziął mojego dziadka Bartłomieja i we dwóch tutaj tą Żydówkę zakopali.”  (24 lutego 2025 r.)

Kontakt i współpraca

Nadal poszukujemy informacji nt. tożsamości żydowskich ofiar w Chomentowie. Jeżeli wiesz coś więcej, napisz do nas na adres mailowy: fundacjazapomniane@gmail.com.

Bibliografia

IPN Wr 15/365 Akta w sprawie o uznanie za zmarłą dot.: Szternfeld Dwojra Laja z d. Horowicz, imię ojca: Jakub, ur. 01-07-1902 r.

IPN Wr 15/364 Akta w sprawie o uznanie za zmarłą dot.: Mauer Machela z d. Horowicz, imię ojca: Jakub, ur. 10-05-1896 r.

IPN Wr 15/368 Akta w sprawie o uznanie za zmarłą dot.: Horowicz Gienia, imię ojca: Jakub, ur. 1906 r.

IPN Wr 15/219 Akta w sprawie o uznanie za zmarłego dot.: Horowicz Aron vel Artur, imię ojca: Jakub, ur. 17-12-1880 r.

IPN Wr 15/366 Akta w sprawie o uznanie za zmarłego dot.: Horowicz Ksył, imię ojca: Jakub, ur. 17-11-1889 r.

IPN Ki 128/114 Akta sprawy karnej przeciwko: Wacław Perek, imię ojca: Tomasz, ur. 10-09-1903 r. oskarżonemu z art. 1 pkt. 1 i 2, art. 2 Dekretu PKWN z dn. 31-08-1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, tj. o to, że w 1941 r. w Sobkowie, powiat Jędrzejów, jako funkcjonariusz polskiej policji, działał na szkodę Władysława Wtorka, Weroniki Kamińskiej i Piotra Kamińskiego; w 1943 r. w Miąsowej, powiat Jędrzejów, jako funkcjonariusz polskiej policji, brał udział w zabójstwie Władysława Juszczyka; jesienią 1942 r. w Sobkowie, powiat Jędrzejów, jako funkcjonariusz polskiej policji brał udział w wysiedleniu obywateli polskich narodowości żydowskiej do getta.

IPN Ki 128/115 Akta sprawy karnej przeciwko: Wacław Perek, imię ojca: Tomasz, ur. 10-09-1903 r. oskarżonemu z art. 1 pkt. 1 Dekretu PKWN z dn. 31-08-1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, tj. o to, że w 1941 r. w Sobkowie, powiat Jędrzejów, jako funkcjonariusz polskiej policji, działał na szkodę Władysława Wtorka, Weroniki Kamińskiej i Piotra Kamińskiego; w 1943 r. w Miąsowej, powiat Jędrzejów, jako funkcjonariusz polskiej policji, brał udział w zabójstwie Władysława Juszczyka; jesienią 1942 r. w Sobkowie, powiat Jędrzejów, jako funkcjonariusz polskiej policji brał udział w wysiedleniu obywateli polskich narodowości żydowskiej do getta.

IPN Ki 128/116 Akta sprawy karnej przeciwko: Wacław Perek, imię ojca: Tomasz, ur. 10-09-1903 r. oskarżonemu z art. 1 pkt. 1 i 2, art. 2 Dekretu PKWN z dn. 31-08-1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, tj. o to, że w 1943 r. w Miąsowej, powiat Jędrzejów, jako funkcjonariusz polskiej policji, brał udział w zabójstwie Władysława Juszczyka; jesienią 1942 r. w Sobkowie, powiat Jędrzejów, jako funkcjonariusz polskiej policji brał udział w wysiedleniu obywateli polskich narodowości żydowskiej do getta; w 1943 r. w Sobkowie, powiat Jędrzejów, jako policjant granatowy wspólnie z Wincentym Kotem dokonał zabójstwa obywatela polskiego narodowości żydowskiej Manuela Godlewskiego.

IPN Ki 128/113 Akta sprawy karnej przeciwko: Wacław Perek, imię ojca: Tomasz, ur. 10-09-1903 r. oskarżonemu z art. 1 pkt. 1 Dekretu PKWN z dn. 31-08-1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, tj. o to, że w 1943 r. w Sobkowie, powiat Jędrzejów, jako policjant granatowy wspólnie z Wincentym Kotem dokonał zabójstwa obywatela polskiego narodowości żydowskiej Manuela Godlewskiego.

Nagranie Fundacji Zapomniane [zapis audio], Krzysztof Tusiewicz i Witold. K., rozmowę przeprowadzili Agnieszka Nieradko i Andrzej Jankowski, Chomentów, 24 lutego 2025 r.

„Sonia” reż. Krzysztof Tusiewicz – link na YouTube

Materiały do tej strony zostały opracowane, zdigitalizowane i udostępnione w ramach projektu „Zapomniane miejsca i historie. Rozwój cyfrowego archiwum żydowskich grobów wojennych poza obozami Zagłady”, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.